Ben van Berkel
mede-oprichter en hoofd architect UNStudio
& professor aan de Städelschule Frankfurt am Main

door Christa van Vlodrop

1. Achtergrond

Geboren in Utrecht. Gestudeerd aan de Gerrit Rietveld Academie in Amsterdam, vervolgens aan de Architectural Association in Londen. Samen met Caroline Bos in 1988 Architectuurbureau van Berkel en Bos opgericht. In 1998 een nieuw bureau opgezet: UNStudio (United Net), een netwerk van specialisten in architectuur, stedenbouw en infrastructuur.

2. Vanwaar fascinatie
voor architectuur / stedenbouw?

Onbewust was de fascinatie er al op jonge leeftijd. Opgegroeid in Kanaleneiland, toen een van de meest moderne wijken van Nederland, waar huizen naar ontwerp van Rietveld werden gebouwd. Tegen de wijk Oog in Al aan, een stadsuitbreidingsplan van Berlage. Op mijn 14de fotografeerde ik alleen maar gebouwen. Ben via studie grafische en architectonische vormgeving richting architectuur gegroeid. Rond mijn 24ste heb ik besloten architectuur te gaan studeren. Grote passie is echt ontstaan rond mijn 30ste.

3. Beste stad

Reis veel, zie veel steden. Ik ben vooral geïnteresseerd in specifieke facetten van bepaalde steden. Er vinden zo veel interessante ontwikkelingen plaats. Op dit moment gebeurt er nogal wat in Singapore, er is een grote expansie gaande. Het land/de stad groeit van enkele miljoenen naar meer dan 6 miljoen inwoners: de discipline van architectuur en stedenbouw, de controle op de sociale en betaalbare woningbouw, dat vind ik interessant. Maar ook de publieke ruimten in Barcelona. Of hoe in NY wordt omgegaan met de openbare ruimten en kunstwerken daarin. Hoe Battery Park is opgeknapt. Spectaculair vind ik de HighLine en de gevolgen van die publieke inrichting.

4. Mooiste gebouw

Bestaat voor mij niet. Ik wacht altijd op het mooiste gebouw. Er zijn zoveel interessante aspecten te vinden in architectuur. Het Pantheon, de Sagrada Família, de New National Gallery in Berlijn van Mies van der Rohe: totaal verschillend van stijl, maar de ideeën die achter de gebouwen zitten, de motivatie en de betekenis, de dieptewerking van die betekenis. Als ik een lijstje zou moeten maken van favoriete gebouwen met een heel gedetailleerde beschrijving van wat ik interessant vind aan die gebouwen, zouden er wel twintig op komen te staan.

5. Mooiste park of plein

Een van de meest spectaculaire parken vind ik toch Central Park in New York. De radicale breuk tussen een intens stedelijke omgeving en een intens landschap. Je bent er echt uit als je in dat park bent, ongelofelijk voor een metropool als New York. Geldt ook wel voor Hyde Park in London. Maar London is een landschapsstad met meerdere parken.

6. Beste publieke inrichting / stedenbouwkundige invulling

Ben gefascineerd door de rijkheid aan ruimtelijke, stedenbouwkundige invullingen van HafenCity in Hamburg. Sterke kwaliteit tussen semi publiek en semi privaat, juiste menging van functies wonen, werken en recreatie, (daardoor) altijd levendig en innovaties zijn goed verwerkt in de stedenbouw en architectuur. In Nederland zijn wij altijd een voorbeeld geweest in de ontwikkeling van stedelijke havengebieden. We zijn vaak gekopieerd, maar we worden nu ingehaald door steden zoals Hamburg.

7. Beste innovaties 20ste eeuw en 21ste eeuw

In Nederland zijn wij goed op het gebied van infrastructuur: logistiek van opdeling, distributie van ons verkeer, regisseren en lokaliseren van voetgangers en fietsers. Aandacht voor de fietsers is beter dan waar dan ook ter wereld. Ook in de innovatie van architectuur en stedenbouw zijn we goed geweest, we expanderen daar nu dan ook in. Maar in Nederland zelf is een grote schoonmaak nodig. Denk aan bijvoorbeeld fietsparkeren…
Junction design >>

8. Komende baanbrekende innovatie

‘Architectuur’ moet zich weer opnieuw gaan bezinnen op wat het in deze tijd kan betekenen. Duurzaamheid, betaalbaarheid, sociale verantwoordelijkheid die wij hebben als architecten. Wat houdt dat in voor het vak? Kennismanagement door innovatie, niet op het niveau van de architectuur alleen.

9. Over de toekomst van de stad

De klassieke waarden van planning moeten we in ere herstellen en opnieuw durven te leren plannen. Nadenken over voor welke gebruikersgroepen, wat voor infrastructuur, wat voor publieke ruimten, wat voor instrumenten gaan we gebruiken: zoals ‘clockwiseplanning’.

10. Persoonlijke bijdrage aan stedenbouw

Geef les aan verschillende universiteiten in binnen- en buitenland. Sinds 2001 ben ik decaan aan de Städelschule Architecture Class in Frankfurt am Main. In 2011 heb ik de Kenzo Tange Chair aan de Harvard Graduate School of Design ingevuld. Ook door te schrijven en te publiceren. Ik houd me momenteel bezig met de vraag hoe we gaan ontwerpen voor de nieuwe economie. Sinds oktober neem ik deel in de adviesraad Gehry Technologies.

11. Guerrilla in the city?

We denken te weinig na over nieuwe concepten ten aanzien van controle. Die moeten we introduceren in de stedenbouw. Op dit moment is er niet genoeg balans. Ik geloof in discipline.