Is tijdelijkheid een voorwaarde voor guerrilla? Of kunnen we guerrilla tot de orde van de dag maken? Kortom, welke elementen van guerrilla zijn herbruikbaar? En welke toekomstscenario's zijn er? Nathalie Jager van Urban Signature in gesprek met architecten Albert Herder en Elma van Boxel.

Boeken tip De Spontane Stad Urhahn Urban Design

Street level storytelling
Nathalie Jager, Urban Trend Hunter
en redacteur van Urban Signature

“Moderne steden hebben ontdekt dat city events, design- en modebeurzen een prima manier zijn om internationaal in de spotlights te komen. De stad verwordt tot een etalage voor en door de tijdelijke designprojecten. Dat geeft media-aandacht en trekt een leger consumerende bezoekers. De London Design Week, Salone del Mobile Milaan en Amsterdam Fashion Week zijn goede voorbeelden. Deze events worden door de crea-economie (ontwerpers, marketeers en anderen) en de stad zelf aangegrepen om tijdelijke decoraties, locaties en winkels in te zetten en op die manier aan street level storytelling te doen.

Je ziet hierbij drie trends die zich in de toekomst zullen uitbreiden. Interaction Street: interactieve etalages, de winkel vormgegeven als website, via bluetooth en andere applicaties ontvangen voorbijgangers lokale aanbiedingen. Permanente pop-up stores: steeds wisselende ervaringen, belevingen en acties: merken willen zich onderscheiden om de hongerende consument verbonden te houden. En ten slotte Theme-Cities: steden zullen zich vaker richten op een thematisch uitgangspunt en zich hiermee tijdens terugkerende events profileren. Authenticiteit van het gekozen thema is cruciaal om onderscheidend en geloofwaardig te zijn.”

De tussentijd is troef
Elma van Boxel, architect en oprichter
van Zones Urbaines Sensibles (ZUS)

“Bij ZUS hebben we een fascinatie voor de transitruimte, daar waar de binnen- en buitenruimte elkaar raken. Denk aan lobby's en markten. Hoe kun je deze publiekprivate domeinen activeren? Rotterdam is een vrij anonieme stad. Doordat bewoners, ondernemers en gebruikers zich straten en gebieden toe-eigenen wordt de stad persoonlijk. De diversiteit in een straat maakt de straat rendabel. Ontwikkelaars kopen vaak een stadsgebied op. Maar je kunt niet van hen verlangen dat zij weten hoe ze de stad moeten veranderen. Zij kijken niet naar het sociale plaatje maar naar het financiële. Door er architecten en ondernemers bij te betrekken kun je tot goede plannen voor een gebied komen. Het is daarbij belangrijk om juist bestaande bouw in de plannen te integreren.

Neem bijvoorbeeld het Schieblock. Samen met ontwikkelaar Codum hebben we dit leegstaande gebouw voor de komende vijf jaar omgetoverd tot een gebouw met een daktuin, een moestuin, kantoren en een werkhotel. Mensen kunnen hier een werkplek huren, maar ook alleen een paar uur komen werken, elke donderdag is er een architectuurcafé en op de begane grond zit Rotterdam ByCycle. We testen dit concept nu tijdelijk. Dat is het grote voordeel van projecten in de tussentijd. Je kunt experimenteren. En in de toekomst zal dat steeds vaker op deze manier gebeuren. Een goed experiment kan daarna een vaste invulling krijgen.”

Tijdelijke status als vrijbrief
voor het experiment

Albert Herder, oprichter van HVDN Architecten,
genomineerd voor architectenbureau 2010

“Guerrilla is anarchie. Dat is niet wat wij doen, maar we zoeken wel de grenzen op. We zetten tijdelijkheid in als strategie om gebieden op de kaart te zetten. Een aantal jaar geleden was de gemeente Amsterdam hard op zoek naar uitbreiding van de studentenhuisvesting. De Houthavens waren toen nog het terrein van drugsgebruikers en hoertjes. Wij ontwikkelden het project Qubic: kleine kleurige en verplaatsbare studentencontainers. Ze stonden er in negen maanden. Later kwam daar ook in een periode van negen maanden een demontabele school - het Vierde Gymnasium - bij. Noodgebouwen, maar dan anders. Mooi en efficiënt. En niet veel duurder. De gebouwen kunnen worden verplaatst en een andere functie krijgen. Al is dat investeringstechnisch pas echt aantrekkelijk na tien jaar.

De Houthavens vormen inmiddels een trekpleister met opvallende architectuur, Strand West, gym en horeca. Doordat de status tijdelijk is, kan en mag er veel meer van de gemeente. En dat biedt ruimte voor experimenten. Zo werkt het ook bij guerrilla. Je moet de regels weghalen en meerdere partijen bij gebiedsontwikkeling betrekken. Het grote geld is op, maar er is klein geld genoeg. Van particulieren en kleine ondernemers. Bovendien beschikken zij vaak over de nodige creativiteit. Door deze strategie komen gebieden tot leven.”