Vandalisme of straatkunst?

Het knalt en spreekt, het irriteert of inspireert. Graffiti is de meest spraakmakende vorm van Urban Graphic Design. Vandalisme of straatkunst? Oordeel zelf.

Graffiti ontstaat eind jaren zestig in Philadelphia en New York. Politieke activisten gebruiken het om een statement te maken en bendes markeren er hun gebied mee. Begin jaren zeventig schrijven writers in Brooklyn met spuitbussen hun schuilnaam, tag, op zoveel mogelijk metrostellen. Puur voor de roem. Om onderscheidend te zijn gaan zij experimenteren met artistieke stijlen, lettergrootte, dikte en kleur. Graffiti wordt dan niet meer alleen gezien als vandalisme, maar ook als straatkunst. Inmiddels ontstaan er alweer nieuwe vormen: zo laten hackers bijvoorbeeld hun digitale tag achter als zij een site plat krijgen.
Martha Cooper is eind jaren zestig de eerste fotografe die graffiti vastlegt op de gevoelige plaat. “Graffiti is geen vandalisme, maar een systematische vorm van design en een geheime taal waarmee mensen de publieke ruimte overnemen en boodschappen overbrengen. Veel mensen staan negatief tegenover graffiti, omdat ze het zien als vervuiling en de boodschappen niet kunnen lezen, maar ik ben erdoor gegrepen. Er zijn hele wijkoorlogen gevoerd. Niet met wapens, maar met viltstiften en spuitbussen.” Bekijk het filmpje dat Submarine Channel maakte over Martha Cooper >
De bekendste en meest bewonderde graffiti artist is Banksy, een Britse kunstenaar van wie de identiteit niet zeker is. Banksy werkt vaak met humoristische beelden en pakkende slogans. Zijn straatkunst haalt regelmatig de publiciteit en is te vinden in verschillende Europese steden, maar ook in de Palestijnse gebieden en de VS. Lees meer over Banksy op Wikipedia en op zijn eigen site.
In 2009 veranderen graffitikunstenaars een aantal saaie Haagse energiehuisjes in ware kunstwerken. Hoewel niet iedereen in de wijk Segbroek het initiatief Electrograff kan waarderen, tovert het optimistische project een glimlach op het gezicht van vele buurtbewoners.
De Braziliaanse Alexandre Orion maakt in 2007 in een smerige autotunnel in Sao Paulo een pakkende muurschildering. Hij doet dit niet door de muur met graffiti te bespuiten, maar door de vervuilde muur met veel geduld en talent in een bepaald patroon schoon te maken. Met zijn kunstwerk ‘Skulls’ ageert hij tegen luchtvervuiling. De gemeente spuit het kunstwerk met water van de muur en maakt uit voorzorg ook alle andere autotunnels in Sao Paulo schoon. Doel een klein beetje bereikt?
Graffiti is een eigen taal. Vaak onleesbaar en ontoegankelijk voor buitenstaanders. Architect en kunstenaar Evan Roth, medeoprichter van het Graffiti Research Lab, maakt al jaren een studie van de tags op Parijse muren. De Parijse graffitischrijvers gebruiken het de letters A,E,I,K,N,O,R,S,T en U het meest. Roth fotografeerde meer dan 2400 tags in verschillende wijken en transcribeerde deze voor zijn project Graffiti Taxonomie naar een digitaal graffiti alfabet.
Amsterdammer K. spoot eind jaren zeventig zijn tag op muren door heel de stad. Nog steeds is zijn handtekening te vinden in boeken over graffiti. Hij noemt het nu een jeugdzonde, maar toen wedijverde hij met andere graffitischrijvers. “Grafisch stelde mijn handtekening niet veel voor, maar ik had wel een naam die goed klonk. Ik zette mijn tag op zoveel mogelijk plaatsen om zo status te krijgen in kringen van graffitischrijvers die hetzelfde deden. We gebruikten viltstiften en spuitbussen. Ik bewonderde Dr. Rat. Hij had echt grafisch talent. Sommigen noemen hem de godfather van de Nederlandse graffiti.”
De eerste graffiti kunstenaars kwamen uit New York. Maar inmiddels is Berlijn trendsetter. In deze stad kom je overal graffiti tegen. Bovendien is De Muur wel de meest bijzondere graffitidrager ooit. Maar ook in Oost-Europa groeit graffiti als straatkunst. Ten tijde van het communisme was het vooral een protestvorm. Nu fleurt het grauwe wijken op en laten urban artists zien wat zij in huis hebben. Bekijk deze voorbeelden van Servische en Poolse graffiti. Op de hoogte blijven? Het Duitse Ilovegraffiti één van de beste sites over graffiti.

Van writers tot hackers

Cool Martha

Banksy: ‘t grote voorbeeld

Metamorfose Haagse energiehuisjes

Reverse graffiti

Parijs alfabet

De Zoot

Oost-Europa wint terrein